Tháng Tám 15, 2020, 04:28:43 PM -
 
   Trang chủ   Trợ giúp Feedback Tìm kiếm Đăng ký Trợ giúp  
 
Bạn có thể đăng nhập hoặc đăng ký. Đã đăng ký nhưng quên email kích hoạt tài khoản?

 
Các ngày Lễ - Vía Âm lịch Tra ngày
闡 舊 邦 以 輔 新 命,極 高 明 而 道 中 庸
Xiển cựu bang dĩ phụ tân mệnh, cực cao minh nhi đạo Trung Dung
Làm rõ [học thuật] của nước xưa để giúp vận mệnh mới; đạt đến chỗ tối cao minh mà giảng về Trung Dung.
Trang: [1]   Xuống
  In  
 
Tác giả Chủ đề: TÂY NGUYÊN THIÊNG  (Đọc 2418 lần)
0 Thành viên và 1 Khách đang xem chủ đề.
 
 
 
8N
Sr. Member
*
Offline Offline

Bài viết: 325

Cảm Ơn
-Gửi: 2765
-Nhận: 1635


Xem hồ sơ cá nhân
« vào lúc: Tháng Hai 08, 2011, 01:11:37 AM »

Tây Nguyên thiêng

Cho đến bây giờ, những người bản địa Tây Nguyên vẫn còn những niềm tin vừa kỳ lạ vừa ngây thơ nhưng lại cũng rất có lý vào những hiện tượng xảy ra trong đời sống của họ.
Theo thuyết vạn vật hữu linh, người Tây Nguyên quan niệm tất cả mọi vật liên quan đến đời sống của họ đều có linh hồn. Chiêng có hồn chiêng, lúa có hồn lúa, ghè có hồn ghè, cho đến cái gùi, quả bầu, cái cầu thang... Và tất nhiên là con người nữa. Đứa bé sinh ra được làm lễ thổi tai để nhập linh hồn, cho đến khi chết đi được làm lễ pơthi để đưa tiễn linh hồn về với thế giới Atâu là một vòng đời với tất cả sự huyền bí thiêng liêng, vừa giản dị vừa bí ẩn, vừa đương nhiên vừa bất ngờ khiến cho kiếp người vừa hạnh phúc vừa khổ đau, vừa mong manh lại trường tồn bất tử...

Mà cũng không thể không tin như thế.

Rừng mênh mông, bí ẩn, huyền hoặc, biết bao điều còn chưa biết. Đến chúng ta hiện đại bây giờ vèo một cái internet thông thương kết nối cả thế giới lại với nhau mà vẫn còn nhiều điều chả giải thích được, nhiều chuyện nghĩ tới còn cứ rờn rợn, huống gì cái ngày xưa ấy, loi nhoi mấy ngôi nhà sàn xập xệ giữa lút thút rừng sâu âm u, mới nha nhá chiều là đã rút cầu thang lên rồi cả nhà ngồi rúm ró trên nhà sàn, uống rượu, đốt lửa để quên bớt nỗi sợ hãi thắc thỏm đang gào rú bên ngoài. Mà nào có yên thân, bao nhiêu tai ương xảy ra, chả biết kêu ai, làm gì, bèn gán hết cho Yang. Yang trở thành cứu tinh, thành nơi gửi gắm niềm tin để mà an tâm thoi thóp sống qua ngày qua tháng, cứ thế, người Tây Nguyên tồn tại hàng ngàn năm trên dải đất này cho đến hôm nay.

Mà nào có ai thấy Yang đâu. Thế là nghĩ ra, tưởng tượng ra rằng ngài đang ngự đâu đó quanh ta, có thể luôn luôn theo sát ta, ra tay giúp ta khi ta gặp khó nếu ta thành tâm. Thế là chiêng có Yang, ghè có Yang, các thứ đều có Yang... và cuộc sống từ đó ấm áp lên, an tâm hơn, thanh thản hơn, ít nhất là về mặt tinh thần...

Nơi mà người Tây Nguyên quan niệm linh hồn đậm đặc nhất là ở cái nhà rông. Có thể nói về mặt vật chất, nhà rông là thứ tài sản lớn nhất, có giá trị nhất của một cộng đồng người Tây Nguyên, cụ thể là làng. Đơn vị dân cư của người Tây Nguyên là làng, là kết cấu bền vững nhất, chặt chẽ nhất, gần như là độc nhất của họ. Về mặt tinh thần thì nhà rông cũng là nơi tích tụ nhiều nhất, tinh túy nhất những giá trị tâm linh của cư dân trong làng. Mái nhà rông cao vút là nơi trú ngụ của Yang, rồi trong nhà rông có các gói vật thiêng, cầu thang ngoài nhà rông, cây nêu trước nhà rông... đều có Yang, nhiều loại Yang. Trời thì xa quá, cao quá, con người thì thấp quá, bé quá, vậy nên nóc nhà rông trở thành nơi trung chuyển. Con người hướng lên đấy, còn thần linh thì về đậu vào đấy, vì thế con người thấy an tâm hơn, bớt cô đơn bơ vơ lạc lõng hơn khi trần trụi sống thăm thẳm giữa rừng, giữa núi như thế.


Ngoài nhà rông, còn rất nhiều đồ vật của người Tây Nguyên mang yếu tố thần linh, là nơi cho thần linh trú ngụ.

Cách đây cũng lâu lâu, chúng tôi có được chứng kiến một cái ché (ghè) thiêng của một gia đình người Jrai ở huyện Ayun Pa (giờ là thị xã), thuộc tỉnh Gia Lai. Theo lời kể thì cái ché này rất thiêng, nó có thể báo trước được nhiều điều sắp xảy ra trong gia đình hoặc trong làng (plei), ví dụ trong nhà có người sắp đau ốm, trong làng có dịch bệnh... Sổ tay của tôi còn ghi lại hiện tượng này như sau: Được báo trước, chúng tôi vào thẳng nhà anh K’Pao, chủ nhân của chiếc ché cổ. Mới nhìn từ xa sau khi chủ nhà lật tấm chăn phủ, nó giống như mọi chiếc ché khác. Đây là loại ché to, cao cỡ ngang ngực người, màu da lươn thông thường. Một con gà do chúng tôi mua được làm thịt để cúng, báo với Yang rằng có người lạ xem ché. Tiết gà được cắt trực tiếp vào ché mấy giọt, còn lại hứng vào đĩa. Lòng, gan, mề, tim, phổi... mỗi thứ một ít cùng với tiết trong đĩa bày bên ghè rượu. Chủ nhân cúng bằng tiếng Jrai đại loại là hôm nay có khách là các nhà báo, nhà văn hoá... đến thăm ghè. Có tí rượu, tí thịt cúng ghè để ghè chứng giám... Phải khoảng hai giờ đồng hồ chúng tôi mới tới gần được chiếc ché cổ. Thế nó có gì lạ? Thứ nhất là nó cổ. Theo chủ nhân của nó nói thì chiếc ché này đã truyền qua 15 đời, đến đời anh đang sở hữu là thứ 16. Thứ hai là nó đắt, có người đã trả đến 50 con trâu trắng vào thời điểm cách đấy hai chục năm. Thứ ba là nó thiêng. Cũng chủ nhân của nó cho biết, mỗi tháng anh phải cho nó ăn... tiết gà 3 lần. Thế công dụng của nó. Cũng theo chủ nhà, nó có thể báo trước những điều sắp xảy ra trong gia đình, trong dòng họ bằng cách đổi màu đỏ như máu. Tôi ghi là màu đỏ như máu nhưng chủ nhà nhất quyết là nó chảy máu. Năm 1975, vào đầu tháng 3, khi mà Pleiku chuẩn bị được giải phóng, đường 25 tức đường 7 trở thành đường máu, chiếc ché này đã đổi màu suốt một tuần liền. Sau đấy mấy năm, lúc bố anh chuẩn bị mất một cách đột ngột, nó cũng đổi màu như thế. Trong làng có người đau ốm, đến cúng, sẽ khỏi. Trẻ em khóc về đêm, khóc ngằn ngặt, ai dỗ cũng không nín, làm cách gì cũng không ngủ, bế đến cho sờ vào tai ché, nín liền, ngủ ngon lành như chó con... Theo người nhà, thỉnh thoảng chiếc ché này còn... khóc như trẻ con và chỉ khóc vào ban đêm. Những lúc ấy mọi người sợ lắm, lại làm gà cho ché ăn... tiết vì mọi người nghĩ rằng nó... đói... Tiếc rằng vì lý do tín ngưỡng, chúng tôi đã không thể chụp ảnh được chiếc ché ấy, dù đã làm đủ mọi cách. Có khi nhờ thế, nó lại... bí ẩn hơn chăng?

Ngay cái chiêng, vật dụng thiết thân mà nói đến Tây Nguyên là phải nhắc đến thì nó cũng không chỉ là... chiêng, mà nó cũng có Yang chiêng, không phải muốn là mang ra mà gõ được, mà phải xin phép bằng lễ hẳn hoi.  Điều kỳ lạ là người Tây Nguyên không chế tác ra được chiêng dù họ sở hữu chiêng như là của chính họ, sáng tạo ra cả một nền văn hóa chiêng để UNESCO phải công nhận cả không gian văn hóa ấy là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Chiêng là do người Kinh ở Bình Định, Quảng Nam và người Lào, người Miến Điện làm rồi bán, trao đổi cho người Tây Nguyên và họ biến thành của họ. Chúng tôi đã nhiều lần chứng kiến cảnh người Tây Nguyên cúng chiêng. Họ làm thịt gà, cúng, rồi cho chiêng ăn... tiết gà. Tất nhiên không phải chiêng nào cũng được vinh hạnh có Yang trú ngụ, cũng có thần linh và cũng được cúng rồi cho ăn như thế. Đã từng có hồi xuống làng thấy đồng bào dùng chiêng làm máng cho... lợn ăn. Đấy là loại chiêng thông thường, còn chiêng quý là chiêng cổ, chiêng có pha đồng đen, pha vàng, chiêng Lào, chiêng Yoăn... trị giá bằng trâu, bằng voi.

Tượng mồ cũng là một thế giới bí ẩn. Đồn  rằng, tượng mồ là do những con người rất bình thường, nhưng được Yang nhập vào sai khiến cho làm. Vì thế nó rất thiêng. Về nghệ thuật, thì chỉ bằng chiếc rìu và cây gỗ, tượng nhà mồ đã khiến nhiều nhà điêu khắc tài danh kinh ngạc. Nó chính là chiếc cầu nối giữa người đang sống trên mặt đất với những linh hồn đang hiện hữu trong nhà mồ kia. Không chỉ là lòng chung thủy, không chỉ là tình yêu, không chỉ là sự tiếc thương, cao hơn, nó là triết lý sống đầy nhân văn của những con người tưởng như đơn giản và lạc hậu. Những công trình nghệ thuật, những tác phẩm đẹp rợn người như thế lại được làm bởi bàn tay những người vô cùng bình dị với những công cụ vô cùng thô sơ. Làm một lần duy nhất, một bản duy nhất, lóe sáng trong khoảnh khắc đơn độc không có lần thứ hai, rồi bỏ, không bao giờ trở lại, không bao giờ xem lại, thanh thản và hồn nhiên như những đám mây trên bầu trời, nhiều khi đẹp đến mê hồn, thản nhiên trôi qua trong sự tiếc nuối cùng cực của con người.

Còn nhiều, nhiều lắm những bí ẩn huyền bí như thế trong cuộc sống của người Tây Nguyên, cái cuộc sống tưởng như lam lũ, tưởng như đơn giản, nhưng té ra lại vô cùng phong phú, vô cùng nhân văn và vô cùng lý thú nếu như ta chịu khó đi sâu tìm hiểu...

       VĂN CÔNG HÙNG

Bên dưới là danh sách các thành viên đã gửi lời cảm ơn đến bài viết này của bạn:
chanhnguyen, nhuocthuy, ongdia, Yahoo
Logged
 
 
Trang: [1]   Lên
  In  
 
Chuyển tới:  

Powered by MySQL Powered by PHP Copyright © 2009 | hocthuatphuongdong.vn | admin@hocthuatphuongdong.vn Valid XHTML 1.0! Valid CSS!
Trang được tạo trong 0.051 seconds với 25 câu truy vấn.